1. وکیل پایه یک دادگستری و دانشجوی دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی،تهران،دانشگاه تهران، ایران، تهران.
چکیده
خانواده به‌عنوان نخستین و بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری شخصیت، ارزش‌ها و الگوهای رفتاری افراد ایفا می‌کند. بخش قابل توجهی از مطالعات جرم‌شناختی نشان می‌دهد که بسیاری از رفتارهای بزهکارانه کودکان و نوجوانان، پیش از آن‌که محصول نهادهای رسمی‌کنترل اجتماعی باشند، ریشه در ساختار، کارکرد و روابط حاکم بر محیط خانواده دارند. ضعف نظارت والدین، اختلال در ارتباطات عاطفی، فقدان حمایت روانی و اجتماعی، الگوهای تربیتی نادرست و بی‌ثباتی ساختاری خانواده، از جمله عواملی هستند که می‌توانند زمینه‌ساز بروز رفتارهای جرم‌زا شوند. هدف این مقاله، تحلیل نقش خانواده در کنترل عوامل جرم‌زا و تبیین سازوکارهای پیشگیری اجتماعی از بزهکاری در این محیط است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده و در آن، نظریه‌های مهم جرم‌شناسی از جمله نظریه کنترل اجتماعی، نظریه یادگیری اجتماعی و نظریه فرصت ارتکاب جرم، در کنار یافته‌های پژوهشی داخلی و خارجی و دیدگاه‌های جرم‌شناسی اسلامی‌مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خانواده، واجد نقشی دوگانه در فرآیند بزهکاری است؛ بدین معنا که می‌تواند هم به‌عنوان عامل بازدارنده و هم به‌عنوان عامل تسهیل‌کننده ارتکاب جرم عمل کند. تقویت کنترل‌های غیررسمی، ارتقای مهارت‌های والدگری، آموزش تربیت اخلاقی و مداخلات خانواده‌محور، از مهم‌ترین راهکارهای کاهش بزهکاری در سطح خانواده به شمار می‌روند. نتایج این مطالعه بر ضرورت توجه سیاست‌گذاران اجتماعی و نهادهای آموزشی به خانواده به‌عنوان محور اصلی پیشگیری اجتماعی از جرم تأکید دارد.
